Autoritetet turke po ndërmarrin hapa të rinj për të kufizuar aksesin e bankave vendase në financim më të lirë jashtë vendit, si pjesë e përpjekjeve të Ankarasë për të frenuar rrjedhën e ashtuquajturës “para e nxehtë” nga tregu i lirës turke në Londër.
Rregullatori bankar i Turqisë, BDDK, u ka dërguar këtë javë një letër bankave lokale, duke u kërkuar që të përmbahen nga përdorimi i shkëmbimeve sintetike – instrumente që u mundësojnë atyre të sigurojnë financim më të lirë në lira jashtë vendit. Lajmi është raportuar nga Bloomberg, duke cituar burime të njohura me çështjen.
Direktiva vjen pas bisedimeve të zhvilluara në fillim të këtij muaji mes zyrtarëve të Bankës Qendrore të Turqisë, Thesarit dhe autoriteteve financiare në Londër dhe Nju Jork. Gjatë këtyre takimeve, palët ngritën shqetësime se bankat vendase po anashkalonin kufizimet ekzistuese për tregtimin e lirës jashtë vendit.
Pas këtyre konsultimeve, Banka Qendrore prezantoi masa të reja që e bëjnë më të kushtueshme huazimin e lirës në tregjet e huaja. As Banka Qendrore dhe as BDDK nuk kanë dhënë komente zyrtare mbi këtë çështje.
Sipas burimeve, autoritetet janë veçanërisht të shqetësuara për vëllimin e lartë të shkëmbimeve sintetike njëditore, të cilat bankat lokale i përdorin për të shitur valutë të fortë jashtë vendit, ndërkohë që shesin sasi të barabarta dollarësh për paund në tregun vendas. Këto transaksione u japin bankave qasje në financim në paund me norma interesi rreth 30%, më të ulëta se norma bazë prej 37% e Bankës Qendrore.
Vëllimi i përgjithshëm i këtyre operacioneve vlerësohet të arrijë në miliarda dollarë. Meqenëse ato nuk raportohen zyrtarisht si shkëmbime valutore, bien jashtë kufizimeve aktuale, duke u lejuar bankave të anashkalojnë rregulloret ekzistuese.
Autoritetet turke i konsiderojnë kreditë e lira problematike për dy arsye kryesore: së pari, ato rrezikojnë të minojnë politikën monetare shtrënguese të bankës qendrore; së dyti, inkurajojnë më tej tregtimin jashtë vendit të lirës, një nga monedhat më të preferuara në tregjet në zhvillim për shkak të rendimenteve të larta.
Në vend të investimeve afatshkurtra spekulative, Ankaraja po i orienton investitorët drejt borxheve afatgjata. Sipas burimeve, disa banka vendase kanë nisur tashmë të blejnë obligacione të denominuara në lira.
Tregu i lirës ka qenë prej vitesh tërheqës për investitorët spekulativë të huaj, të cilët përfitojnë nga normat e larta të interesit përmes tregtimit të valutave jashtë vendit. Megjithatë, politikëbërësit turq paralajmërojnë se këto hyrje spekulative rrisin paqëndrueshmërinë financiare.
Vendosmëria e autoriteteve për të frenuar “paranë e nxehtë” është forcuar që nga marsi i vitit 2025, kur arrestimi i udhëheqësit të opozitës Ekrem Imamoglu shkaktoi daljen e miliarda dollarëve nga tregjet brenda pak minutash. Rënia e lirës detyroi bankën qendrore të ndërhynte me rritje emergjente të normave të interesit dhe operacione të kushtueshme në tregun valutor.
